Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Konumsal Bilgi Teknolojileri Portalı » Coğrafi Bilgi Sistemi

Coğrafi Bilgi Sistemi Süpermen Değildir!

konumsal.com — Fri, 09 Oct 2009 11:18:52 +0000

Coğrafi Bilgi Sistemi nedir ya da ne değildir konularına yoğunlaşmış durumdayız. Amacımız, basitçe her yerde yer alan ve bulunabilecek tanımlarla uğraşmaktan ziyade, kavramsal bileşenlere dikkat çekmek. Aksi takdirde, burada 5-10 madde sıralar ve "Bakın böyle böyle yapın, böyle böyle de yapmayın!" derdik. Yazımız, özellikle CBS ile içili dışlı olmaya başlamış ve bir şeyler yapmaya çalışan dinamik proje yöneticilerine ve onların başında bulunanlara. Sonda söyliyeceğimiz başta söyliyelim. Bir CBS hiç bir zaman Süpermen değildir. Olmaz da. Olamaz da. Ama burada ne yazarsak yazalım, kurmak istedikleri sistemlerde ve geliştirecekleri projelerde ya da şimdiden hayalini kurdukları ütopik uygulamalarda bir çok arkadaşımız Coğrafi Bilgi Sistemlerinden bir değil bazen bin Süpermen gücü bekliyecekler. Onlar bu beklentilerini sürdürsün. Bizde bildiklerimizi sıralayalım. CBS konusunda, özellikle planlama aşamasında dikkatli olmak gerekir diye düşünmekteyiz. Başta atılacak yanlış adımlar bazen düzeltilemeyecek hatalara neden olabilir. Bunları sizleri korkutmak için söylemiyoruz. Elbette hatalarla işin doğrusu bulunacaktır. Ama burada kast edilen, öğlen yemeğinde balık bekleyenlere pilav üstü kuru servisi yapmak ile ilgili bir şeydir. Coğrafi Bilgi Sistemleri alangirli (janjanlı), son zamanların (nedense 20 yıldır hep son zamanların) gözde teknolojilerinden olduğundan daha başlangıçta kendi içinde zaten bir çok sıkıntıyı barındırır. İnanılması zor çıktıların CBS ile mümkün olacağını söyleyen, girdilerin ne olduğunu bile sormadan (bazen hatta çoğunlukla girdi bile yoktur) aklı google karış havada girişimcilere karşı CBS Süpermen değildir diyoruz. Bakın CBS sizin için neler yapmaz, ne tür özellikleri yoktur kısa ama basit bir şekilde maddeler halinde sıralayalım. Ama öncelikle, bu yazdıklarımızla ülkemizde Coğrafi Bilgi Sistemleri konusunda herhangi bir olumsuz önyargı taşımadığını belirtelim. Amacımız, ülke, insan, zaman, bilgi ve birikim kaynaklarımızın en uygunşekilde kullanılmasına kendi çapımızda yardımcı olmak.

CBS sizin vermediğiniz şeyi size vermez. Yani çok menfaatçidir. Un vermediyseniz size baklava yapmaz (Yani önce unun, yağın, şekerin, tereyağın, cevizin var mı?)
CBS hayat kurtarmaz. Kurtaracak araçları sunar.
CBS depremleri önlemez. Zararı en aza indirecek araçları sunar.
CBS selleri önlemez. Önleyecek önlemleri almanıza yarayacak araçları sunar.
CBS suçları önlemez. Önleyecek araçları sunar.
CBS şehirleri planlamaz. Planlayacak araçları sunar.
CBS tarfiği rahatlatmaz. Trafik sorununu çözecek araçları sunar.
CBS sizi sevmez. Bazen yalvarsanız da istediğinizi yapmaz.

Sonuçta söyliyeceğimiz: Beklentilerinizi minimumda tutun. Ama maksimum yararları elde edeceğiniz bir Coğrafi Bilgi Sistemi için planlama yapın. Aç Parantez: (Dikkat! Süpermen, kriptondan çok etkilenir!)

Coğrafi Bilgi Sistemi Neye Benzer?

konumsal.com — Fri, 09 Oct 2009 10:34:59 +0000

Coğrafi Bilgi Sistemlerine ilişkin projelere yeni başlayanlarda, sıklıkla karşılaşılan durum, kuracakları sistemin karşılaştıkları ve karşılaşacakları her sorunu çözecekleri yönündedir. Tabii ki bunun böyle olmadığı acı gerçeği, insanların yüzüne yavaş yavaş çarparken faturası genelde kurumlara çıkar. Bu durum sadece ülkemiz için geçerli değildir. Yurtdışında da çeşitli ülkelerde yaşanan tecrübelerde, insanların bir yerlerinde CBS ile dolu ağıtlar olduğunu duyduk, gördük. Bu tür hayal kırıklıklarının başta gelen nedenlerinden biri de insanların CBS kavramına baştan gelen yanlış yaklaşımlarıdır. Bu tıpkı, evleneceği kızı hiç görmeyen ve bir Angelina Jolie hayal eden damadın, duvağı açtığında karşısında "domates güzelini" görmesine benzemektedir. Peki ne yapmak gerek? Acele etmeyelim burada duralım. Yazımız ne yapmak gerektiği ile ilgili değil. Coğrafi Bilgi Sisteminin neye benzediği ile ilgili. uzun süredir düşündüğümüz bu konuyu sizlerle de paylaşmak isteriz. CBS neye benzetilmeli ki tam olarak anlamını bulsun? Bazen "gidilecekyere ulaştıran araba" gibi olduğu söylenir. İncelendiğinde doğru yönleri oldukça fazladır:

Gidilecek bir yer vardır (Maksimum Fayda / Her ne ise).
O hedefe götürecek bir araç vardır (CBS).
Aracın benzini vardır (Veri).
Aracın sürücüsü vardır (Sistem yöneticisi).
Aracın gitmesini sağlayan mekanik / elektronik parçalar vardır (Fonksiyonlar).
Aracın tabelası vardır nereye gittiğini yazan (Veri Sunumu).
Yolcuları vardır duraklarda inip binen (Kullanıcılar).
Aracın sahibi vardır (Kurumsal / Bireysel).
Aracın izleyeceği yol vardır (Tanımlanmış süreçler).
Aracın belirli koltuk kapastesi vardır (Depolama).
Aracın bakımı vardır (CBS Kurulumu / Bakımı).
Ve aklımıza gelmeyeneler.

Yukarıda yazılanlara baktıkça, CBS için araç benzetmesinin son derece uygun olduğunu düşünebiliriz. CBS ile ilgili kavramsal içeriği bir araçta görebilmekteyiz. Fakat düşüncelerimizi biraz daha derinleştirdiğimizde, eksik olan bazı şeyleri farketmemiz gerekir Nedir bu eksiklikler:

Veri için benzin benzetmesini kullandık. Araç benzini tüketiyor. Ya CBS? Bir CBS veriye yeni şekil verebilir ve onu zenginleştirebilir.
Veri sunumu benzetmesi yeterli değil. Bir CBS için, özellikle başarısını ispat etmek amacıyla, veri sunumu büyük önem taşımakta.
Kullanıcı memnuniyeti, kalite, CBS sahibinin ve yöneticisinin rolleri araba benzetmesinde hep geri planda kalmış oluyor.

Evet derdimiz büyük. "Bir Coğrafi Bilgi Sistemi Neye Benzer?" sorusuna yanıt bulmak zorundayız. Araba benzetmesinin ihtiyacımızı tam olarak karşılamadığını belirlediğimizden, CBS tanımı için beklentilerimize uygun yeni bir olguyu öne sürmek durumundayız. Sizleri daha fazla meraklandırmadan ve konuyu daha fazla uzatmadan cevabı hemen verelim: Bir CBS, tam anlamıyla bir aşçıya benzer. Nasıl mı? Açıklaması sonraki yazımızda.

Bir Şeyler Değişiyor. Ya siz?

konumsal.com — Sun, 06 Sep 2009 08:13:11 +0000

Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Konumsal Bilgi Teknolojileri ile kaç yıldır ilgileniyorsunuz? a) 10 yıldan fazla. b) 5-10 yıl. c) 5 yıldan az. Eğer "c" şıkkı dışında bir cevap verdiyseniz,geçmiş olsun. Modanız geçti. Devriniz bitti. Çok şeyler kaçırdınız, kaçırmaya devam ediyorsunuz ve edeceksiniz. Çevrenizdekilere halen katmanlardan bahsediyorsanız, nokta, çizgi alan diyorsanız biraz durup düşünün. Bu teknoloji hiç mi değiş miyor? Yoksa değişmeyen başkası mı? 1990'ların başında adeta bir ayrıcalıktı Coğrafi Bilgi Sistemleri ile uğraşmak. "GIS Expert", "GIS Specialist" yazardı kartvizitlerde, sanki arkadaşımız özel kuvvetlerde, her an göreve hazır. Eee, biraz hava atmak gerek tabii ki. Bunların hepsini normal, hatta geçmesi kesinlikle gerekli zaman dilimleri olarak düşünüyoruz. Su yatağını bulur misali, CBS konusu biraz daha normalleşiyor artık. Nasıl mı?

Sadece doktora ve yüksek lisans konusu olan "Soylu Coğrafi Bilgi Sistemleri", şimdi liselere kadar "inmiş" durumda. Umarız ilkokullara kadar, hiç olmazsa bir kaç saatlik bir eğitim şeklinde uzanır.
Bir zamanlar, sadece harita mühendislerinin alanı idi. Nedense CBS olgusu yıllarca (halen de öyle gerçi ama eskisi gibi kuvvetli değil), üniversitelerin Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği bölümlerinin tekeli altında kalmış, farklı bölümlerden öğrencilerin ilgi alanlarından uzak tutuldu. (Ayrı bir yazı konusu olacaktır, bilgilerinize.)
Coğrafi Bilgi Sistemi yazılımları konusunda, tutucu büyük firmaların tekeli kırılmıştır. Yarın, daha da kırılacaktır. (Bakınız, GRASS, OGIS/OGC, Google Maps, Google Earth, Microsoft Virtual Earth, Yahoo Maps, Vdstech, manifold system, dundas chart, .net charting, adobe acrobat, Adobe Photoshop, Avenza, Canvas GIS, Mathlab, Mathematica, SPSS ve sayamayacağımız yüzlerce ürün ve firma).
Veriler. Artık ulaşımı ve bulunması daha kolay. Elinde veri tutan kamu kurumları çok zorlanıyor. Ne yapacaklarını bilemiyorlar. Hatta, online yayımlanan verilerden kendileri dahi faydalanıyor.

Şöyle eski güzel günlere bir daha dönelim. 15 yıl öncesi. Coğrafi Bilgi Sistemi ne demek ki? Bilenler el kaldırsa, iki elin parmaklarını geçmiyor sayıları. Yepyeni bir konu ve sadece siz varsınız bu alanda. Nokta, çizgi, alan, topoloji terimlerini, katman, koordinat, ölçek gibi ifadeleri birbirine dantel gibi örerek işliyorsunuz. Evet güzel zamanlardı. Bruce Springsteen'in Born In The USA albümünden "My Home Town"ı, ya da Elvis Presley'den "It's Now or Never"ı dinlemek gibi bir şey. Ama ya şimdi? Openlayers? Server Side APIs? Javascripts? UML? Phyton? Geodatabase? GeoProcessing? Spatial DBase Applications? Mashups? Geoweb? Google Maps? LOD? Visualization? 3D? Virtual reality? XML? GML? Bunlara nasıl yetişeceksiniz? ne zaman bunları öğreneceksiniz? Beyin hücreleri ya yeterince istekli değilse ve yorulmuşlarsa? Peki rakipleriniz? Daha yeni mezun ve "canavar gibi", oturunca hemen kod yazan, kısa bir zamanda uygulama geliştiren, internet sayesinde bir kaç haftada sizden çok daha fazla şey öğrenmiş duruma gelen gençler? "Offff Offf, şimdi Müslüm Baba dinlenir." diyorsanız haklısnız. Ve hiç merak etmeyin. Bu yazının sonunda sizin moralinizi yerine getireceğimizi, ya da "Aman şaka yaptık! Sizde daha ne cevherler var." diyeceğimizi sanıyorsanız, maalesef CBS-906 sefer sayılı uçuşumuzu kaçırdınız. Geçmiş olsun. Oturun, rahatça rekabetsizliğin keyfini sürün, eskide kalan başarılarınız için bir tebessüm edin, güzel bir Türk Kahvesi söyleyin. Aç Parantez: (Bazen en sol şeritten, pitstopa geçmek gerekir!)

Ben Bir Coğrafi Bilgi Sistemi Kurdum!

konumsal.com — Sat, 25 Jul 2009 15:13:52 +0000

Coğrafi Bilgi Sistemlerinin dayanılmaz çekiciliğine kendini kaptırmış olanlara tavsiyelerimiz olacak. Bazılarının bilimler arası bir disiplin olduğuna inandığı, bazıları içinse ara çözüm ve araç olarak kabul edilen Coğrafi Bilgi Sistemlerini olması gerektiği saygın konuma ulaştırmak, şimdi daha çok önem kazanmış durumda. Evet şunları söylemek istiyoruz:

Her şeyden önce sabırlı olun ve asla koyduğunuz büyük hedeflerin sizin küçük hedeflerinizi yok etmesine izin vermeyin.
İnsanları (üstlerinizi-çevrenizi) büyük beklentiler içine sokmayın.
En gerekli ve en kolay ulaşılabilen hedefi gerçekleştirin.
Başta çok kolay olarak gördüğünüzü şeylerin, ne kadar zor elde edilebileceğini hissettiğinizde hayal kırıklığı yaşayacaksınız. VAZGEÇMEYİN.
Gerçekleştireceğiniz projeyi ilk olarak bir haritalama (mapping) uygulaması olarak ortaya çıkarın. Sonrası gelir.
Dokümantasyon ve belgelemeyi hiç es geçmeyin.
Okuyun, öğrenin. Ufak kırıntı yeni bir bilgi, dünyanızı değiştirebilir.
Yazılıma dikkat. Yanlış seçim, projenizi daha ilk andan yok edebilir. O nedenle, ilk başta temin edeceğiniz geçici lisanslar ile çalışın.
Coğrafi Bilgi Sistemlerinin en önemli parçası VERİ konusuna özel önem gösterin. Veri yok ise ve kendiniz üretecekseniz iki klere, veri başka bir kaynaktan karşılanacaksa YÜZ KERE düşünün. Bazen "Keşke bu veriyi ben kendim üretseydim." diyeceksiniz. Çünkü başkasının giydiği elbise, size olmaz.

Elbette bu kadar değil. Konu sonra tekrardan ele alınacak. Aç Parantez: (Coğrafi Bilgi Sistemi kurmayın.Size de yazık kurumunuza da yazık. - Haritalama Uygulaması Yapın. Riski azdır. Daha çok mutlu olursunuz!)

Coğrafi Bilgi Sistemi Aranıyor!

konumsal.com — Sat, 25 Jul 2009 15:09:42 +0000

Ülkemizde, bağımlısı her geçen gün artıyor Coğrafi Bilgi Sistemlerinin. Ama bunun yanında hayal kırıklıkları da artıyor. "Olmuyor", "Olmaz" diyenlerin sayısı da artıyor. Coğrafi Bilgi Sistemleri ile yeni tanışan ve heyecan duyanlar, şu an çok şanslılar. Gelişen ve bir türlü karşı konulamayan teknoloji, insanları ama başta kurumları zorluyor, düşünceleri allak bullak ediyor. Çok kısa süre öncesine kadar imkansız görünenin ötesi bile, şimdi "makul" karşılanıyor. Coğrafi Bilgi Sistemi ile uzun süredir haşır neşir olan ve geriye dönüp bakan insanlarda, genelde farklı şekillerde ifade edilse de, "Daha fazla bir şeyler yapamamış olmanın" verdiği huzursuzlukların olduğu gerçektir. Ülkemizde, özel sektör için zaten yaşama şansı pek bulamayan bir konuda, sürükleyici rol oynaması beklenilen kamu kurumlarının, Coğrafi Bilgi Sistemlerini yerlerde süründürdükleri de yadsınamaz bir gerçektir. Süslü ve büyük projelerle başlayan, yüksek bütçeli yazılım ve donanım gereksinimleriyle ortaya çıkan, zaman tahammülü olmayan, bir süre sonra; başta kişilerin yetersizlikleri, yazılımların yetersizlikleri, zaman yetersizliği nedeniyle yanlış ve gereksiz yere aşırı büyük hedeflerin tuzağına düşen ve neticede sayfaları çok kalın olan başarısızlıklar ansiklopedisinin son cildinde yerlerini almış bulunan uygulamalar, maalesef sonraki projelerin gerçekleşme şanslarını da önemli ölçüde etkilemektedir. Evet yeniden başlığa dönecek olursak, "Coğrafi Bilgi Sistemi Aranıyor." Bulanlar, kuranlar, ya da nerede olduğunu bilenler var ise burada duyurmaktan büyük zevk alacağımızın bilinmesini isteriz. Ama unutmayalım, Burada kastedilen bir SİSTEM. Haritalama (mapping) uygulaması değil. Hiç unutmuyorum ve sanırım unutmayacağım. Bir arkadaşımının yaşadığı olay. Yüksek lisans sırasında aldıkları Coğrafi Bilgi Sistemleri ile ilgili bir proje çalışması sonrasında (haftada iki-üç saat), bir yazılımın ufak tefek imkanları ile bir kaç menü hareketi yapan bir öğrenci, yıl sonunda şöyle demiş "Ben bir Coğrafi Bilgi Sistemi Kurdum." Doğru, Coğrafi Bilgi Sistemleri her gün yeniden kurulur, her gün yeniden bozulur. Aç Parantez: (CGIS-Canadian Geographic Information System/Kanada Coğrafi Bilgi Sistemi - Halen yaşıyor çalışıyor. Ne diyelim. Darısı Başımıza!) Aç Parantez 2: (CGIS Dünyanın ilk Coğrafi Bilgi Sistemidir. 1960lara kadar giden hikayesi vardır. Bu hikayenin soluksuz okunnacağına garanti verilir.)

Yok ki Bulalım!

konumsal.com — Sat, 25 Jul 2009 07:03:41 +0000

"Tüm dükkanlar içinde yaptığınız 'Coğrafi Bilgi Sistemleri' aramasında herhangi bir sonuç bulunamadı!" Evet bu sonuç geliyor çeşitli online kitap sitelerinin adreslerinde araştırma yaptığınızda. Aslında başlığı "Coğrafi Bilgi Sistemleri Kitabı Aranıyor!" olarak da atabilirdik. Her neyse. Çaresizliğimiz yayınlarda da geçerliliğini sürdüryor. Talep mi yok, yoksa ilgilenen sayısı mı çok az. Ama Coğrafi Bilgi Sistemleri ile ilgili kitap bulmak çok çok zor. Biri hariç. Karadeniz Teknik Üniversitesi öğretim üyesi PROF. DR. TAHSİN YOMRALIOĞLU tarafından yazılan "COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ Temel Kavramlar ve Uygulamalar" kitabını (http://www.jeodezi.ktu.edu.tr/tahsin) tüm site okurlarına tavsiye ediyoruz. Ülkemizde konu ile ilgili, son derece değerli ve en önemlisi Türkçe bir kaynak. Bir başucu kitabı. Bu tür yayınların çoğalmasını özellikle diliyoruz. Ve okurlarımızdan, karşılaştıkları, bildikleri yayınları burada yayınlamak üzere bize bildirmelerini rica ediyoruz. NOT: Sayın Hocamızın kitabını burada yayınlamak elbette reklam amacı taşımamaktadır. Sadece bahsetmekten onur duyarız. Aç Parantez: (Söz uçar, yazı kalır!)